(milyon litre)
Yaklaşık 3,6 milyar insan yılda en az bir ay suya yetersiz erişimle karşı karşıya.
Bu sayının 2050'ye kadar 5 milyarı aşması bekleniyor.
25 ülke tüm yıl boyunca aşırı derecede yüksek su stresi ile mücadele ediyor.
Dünya yüzeyinin %71’i suyla kaplı ancak bunun yalnızca %2,5’i tatlı su.
Kullanılabilir kısım ise %0,3'ten az.
Dünyanın su döngüsü iklim değişikliğiyle öngörülemez hale geliyor
Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da nüfusun yüzde 83'ü, Güney Asya'da nüfusun yüzde 74'ü su stresine maruz kalıyor.
Küresel su kullanımı 2000 yılından bu yana yüzde 25 arttı. Bu artışın üçte biri halihazırda kurak bölgelerde gerçekleşti.
Dünya her yıl 324 milyar metreküp tatlı su kaybı yaşıyor. Bu miktar yılda 280 milyon insanın ihtiyacını karşılamaya yeterli.
Tatlı su kayıplarının yüzde 68’i yer altı sularının aşırı çekilmesinden kaynaklanıyor.
Tatlı su miktarındaki en dikkat çekici düşüşler özellikle iklim değişikliğine açık, nüfus yoğunluğu yüksek ve su yönetimi zayıf bölgelerde yaşanıyor. Bu bölgeler, Orta Doğu ve Kuzey Afrika, Hindistan ve Pakistan, Batı Afrika ve Sahra Altı Afrika, Batı Avrupa ve Güneydoğu Asya olarak sıralanıyor.
❝Kuraklık artık 'sinsi afet' olarak tanımlanıyor. Yavaş gelişiyor ama etkisi uzun vadeli ve çok katmanlı.❞
Ayşegül Selışık
FAO Türkiye Temsilci Yardımcısı
Susuzluk gerçeğiyle yüzleşme: Musluktan suyun gelmediği an
Türkiye’nin en kalabalık şehri, susuz kalma endişesini yakından hissediyor. İstanbul barajlarının doluluk oranları, geçmişteki aynı tarihlerle kıyaslandığında son yılların en düşük seviyesinde bulunuyor.
Meselenin özünde ise iklim değişikliği ve küresel ısınma var.
İklim değişikliği Türkiye’nin su yönetimini yeniden şekillendiriyor
Toplam su potansiyeli 110 milyar metreküp olan Türkiye'de kişi başına düşen yıllık su miktarı yaklaşık 1300 metreküp olarak hesaplanıyor.
Bu miktar, Türkiye'nin su stresi altında olduğunu gösteriyor.
Bir ülkenin su potansiyeli yönünden zengin bir ülke olarak değerlendirilebilmesi için kişi başına düşen su potansiyelinin 1700 metreküpten büyük olması gerekiyor.
❝Akdeniz havzasının küresel ortalamadan %20 daha hızlı ısındığı, yağışlarda belirgin azalmaların görüldüğü ve kuraklıkların sıklaştığı ortaya konmuştur. Projeksiyonlara göre, yüzyılın sonuna kadar su potansiyelimizde %25'lik bir azalma yaşanabilecektir.❞
Dr. Tuğba Evrim Maden
Türkiye Su Enstitüsü Politika Geliştirme Koordinatörü
Azalan su kaynakları tarımda hem verimi hem de kaliteyi etkiliyor
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü istatistiklerine göre yıllık 57 milyar metreküp olan toplam su tüketiminin %77'si yani 44 milyar metreküpü tarımda sulama suyu olarak kullanılıyor.
Küresel su krizi nedeniyle 2050'ye kadar dünyadaki gıda üretiminin yarısından fazlası risk altında. Bu nedenle %8'lik Gayri Safi Yurt İçi Hasıla kaybı yaşanabileceği tahmin ediliyor.
Kuraklık sadece verimi değil, gıdaların besin değerini de düşürüyor.
Kuraklığın etkileri tarladan fabrikaya, fabrikadan sofraya uzanıyor
Türkiye’de toplam su tüketiminin %11'ine tekabül eden 6,2 milyar metreküpü sanayide tüketiliyor.
Sanayide tüketilen suyun %22’si gıda, %18'i tekstil, %16'sı kimya sektöründe harcanıyor.
❝ Ben bazı kurak bölgelerimizde faaliyet gösteren, süt ve süt ürünleri endüstrisi için çalışan fabrikaların, susuzluk yüzünden kapısını kilitlediğini biliyorum. Koskoca fabrika kapanabiliyor. Onlarca insan işsiz kalabiliyor çünkü su yok.❞
Prof. Dr. Erdem Görgün
İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi
Azalan kaynaklar evlerde su tasarrufunun önemini artırıyor
Türkiye’de toplam su tüketiminin %12'sine denk gelen 6,8 milyar metreküp su evsel kullanımda harcanıyor.
Evsel kullanım suyu %35 oranında banyoda, %30 tuvalette, %20 çamaşır ve bulaşık yıkamada, %10 yemek pişirme ve içme suyu ve %5 temizlikte kullanılıyor.
Belediyeler tarafından 2024 yılında, su kaynaklarından 7,5 milyar metreküp su çekildi. Bunun %39,8'i barajlardan, %29,8'i kuyulardan, %16,8'i kaynaklardan, %9,6'sı akarsulardan ve %3,9'u göl, gölet veya denizlerden sağlandı.
Suyumuz nereden geliyor, nereye ve nasıl gidiyor?
TÜİK tarafından açıklanan 2024 yılına ait verilere göre, belediyeler tarafından kaynaklardan çekilen suyun %59,1'i arıtıldı. Kaynaklardan çekilen toplam 7,5 milyar m3 suyun 4,4 milyar m3'ü içme ve kullanma suyu arıtma tesislerinde arıtıldı. Arıtılan suyun %96,7'sine konvansiyonel, %2,9'una gelişmiş, %0,4'üne ise fiziksel arıtma uygulandı.
Belediyeler tarafından 5,8 milyar m3 atık su deşarj edildi. Kanalizasyon şebekesi ile toplanan 5,8 milyar m3 atık suyun %48,5'i akarsuya, %37,9'u denize, %3,1'i baraja, %1,9'u göl/gölete, %0,4'ü araziye ve %8,3'ü diğer alıcı ortamlara deşarj edildi.
Belediyeler tarafından deşarj edilen atık suyun %85,4'ü arıtıldı. Kanalizasyon şebekesinden deşarj edilen 5,8 milyar m3 atık suyun 4,9 milyar m3'ü atık su arıtma tesislerinde arıtıldı. Arıtılan atık suyun %53,8'ine gelişmiş, %24,5'ine biyolojik, %21,4'üne fiziksel ve %0,3'üne doğal arıtma uygulandı.
🔸 Doğru bölgede doğru ürünü yetiştirmek
Uzmanlar su kullanımının azaltılması için her ürünün iklim özelliklerine uygun bölgelerde yetiştirilmesi gerektiğini belirtiyor.
🔸 Suyu verimli kullanmak
Su tasarrufu için vahşi sulamanın terk edilmesi, damla sulama sistemine geçilmesi ve su kaynaklarının bilinçli kullanılması gerekiyor.
🔸 Yanlış gübre kullanımı
Aşırı gübre kullanımı, yeterli yağış aldığı durumlarda dahi toprağın bundan yeterince faydalanamamasına neden olabilir. Bu nedenle gübre kullanımının doğru ayarlanması önem taşıyor.
🔸 Tarımda atık suyu geri kazanmak
Atık suların geri kazanılarak özellikle sulamada kullanılması su arzını artırmada önemli rol oynarken, depolama kapasitesini yükselten baraj yatırımları da kuraklığa karşı en güçlü güvenceyi oluşturuyor.
Arıtılmış atık suyun tarımda yeniden kullanımı yaygınlaştırılıyor. Afyonkarahisar ve Kilis'te hizmete alınan tesislerle binlerce dekar arazi geri kazanılan sularla sulanıyor. Afyonkarahisar'da geçen yıl Türkiye'nin en büyük atık su sulama tesisi hizmete alınarak 9 bin 50 dekar ve mayıs ayında Kilis'te devreye giren tesisle de 2 bin 790 dekar tarım arazisi geri kazanılan sularla buluşturuldu.
🔸 2026-2028 Orta Vadeli Program
Tarımda toprak ve su kaynaklarını daha etkin kullanmak amacıyla teknoloji kullanımı geliştirilecek, topraksız ve dikey tarım gibi uygulamalar yaygınlaştırılacak. Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkanları yeni modellerle artırılacak.
🔸 Tasarrufun önemi
Vatandaşların evlerde su tasarrufunu nasıl yapacakları konusunda bilinçlendirilmeleri, evsel su kullanımını azaltabilir.
❝ Bir kişinin günde 2 kez, 1 dakika boyunca suyu kapatmadan diş fırçaladığını düşünelim. Bu yıllık bazda yaklaşık 8 ton su israfına tekabül etmekte. Bu davranışı nüfusumuzun %20'sinin yaptığını varsaydığımızda ise yılda yaklaşık 13 milyar liralık suyun boşa aktığını ve israf olduğunu söyleyebiliriz.❞
Halil Fatih Akgül
Türkiye İsrafı Önleme Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı
🔸 Kayıp kaçak sorunu
Şebekedeki teknik sorunlar veya suyun faturalandırılamadığı durumlar kayıp-kaçak sorununun temelini oluşturuyor.
Su Enstitüsü’nün verilerine göre kayıp-kaçak oranı büyükşehirlerde %40-50, diğer belediyelerde %60-79 seviyelerine kadar çıkabiliyor. Bu oranların azaltılması, suyun verimli kullanımı noktasında önem arz ediyor.
🔸 Yağmur suyu hasadı
Binaların çatılarına düşen yağmurun toplanarak depolanmasına dayanan bu sistemler, su tüketimini azaltırken hem bireysel hem de toplumsal ölçekte tasarruf sağlıyor.
🔸 Sanayide atık suların yeniden kullanımı
Kullanılmış suların çevreye olan zararlarını azaltmak ve su kaynaklarının devamlılığını sağlamak için atık su arıtma yöntemleri ön plana çıkıyor.
2020'de doğrudan alıcı ortamlara 9,5 milyar metreküpü soğutma suyu olmak üzere 15,3 milyar metreküp atık su deşarj edildi.
Bakanlıkça atık suların yeniden kullanılmasını teşvik etmek amacıyla da arıtma tesislerine elektrik faturaları için yüzde 50'sine kadar geri ödeme yapılıyor. Çevre Kanunu'nda yapılan düzenleme sonrasında bu oran, ileri arıtma teknikleri ile arıtılmış atık suyunu yeniden kullanan kuruluşlara, kullanım oranına göre yüzde 100'e kadar kademeli olarak artırılıyor.
Çözüm yolunda bir çaba:
Deniz suyu arıtımı
Türkiye deniz suyunu içme suyuna dönüştürmek için adım atmaya başladı. İlk örneklerden biri Aydın’da hayata geçiyor.
Aydın Büyükşehir Belediyesi ile Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü arasında imzalanan protokolle, Didim Akbük Deniz Suyu Arıtma Tesisi inşa ediliyor.
Bazı uzmanlar, yüksek maliyet, enerji tüketimi ve karbon salımı, kimyasal kullanımı, deniz ekosisteminin zarar görme ihtimali, gürültü gibi çevresel etkiler nedeniyle uygulamayla ilgili endişelerini dile getirirken bu yöntem yani desalinasyonun su kıtlığı olan bölgelerde hayati bir çözüm olduğunu da belirtiyor.
Sistemin yenilenebilir enerjiyle çalıştırılması ise çevresel etkileri azaltmaya yardımcı olabilir.
Mavi su
Mavi su; nehir, göl, baraj ve yer altı suları gibi insanların doğrudan kullandığı tatlı su kaynaklarını ifade eder.
İçme suyu, tarımsal sulama ve sanayi üretimi için temel kaynaktır.
Yeşil su
Yeşil su, yağmurun toprağa sızarak bitkiler tarafından kullanılan sudur.
Bitki büyümesi ve kuru tarım için kritik öneme sahiptir.
Gri su
Gri su, banyo, duş ve çamaşır makinesi gibi evsel kullanımlardan kaynaklanan atık sudur.
Arıtılarak bahçe sulaması ve sanayide yeniden kullanılabilir.
🎧 Dinleyin.
HAZIRLAYANLAR
Seda Güngör, Muhammed R.M. Deniz, Özgür Güz
KATKIDA BULUNANLAR
Ozan Bakır, Hale Aydoğmuş
Yayın tarihi: Mart 2026
© Anadolu Ajansı 2026
Built with Shorthand