Değişen dağıtım stratejileri

Sektör uzmanlarına göre, klasik filmlerin yeniden gösterime sokulması bir tesadüf değil. 2019 yılının sonunda, Çin’in Vuhan şehrinde ortaya çıkan Kovid-19 sürecinin etkileri ile Hollywood’un 2023 yılına damgasını vuran yazar ve oyuncu grevleri, stüdyoların yeni içerik üretiminde gecikmelere neden oldu. Bu boşluğu doldurmak isteyen dağıtımcılar,“Re-release” (yeniden gösterim) stratejisini benimsedi.

Türkiye’de ise “CGV Mars Dağıtım” gibi büyük oyuncuların yanı sıra, “Başka Sinema” ve benzeri bağımsız yapım ve gösterim platformları da benzer stratejiler izliyor. Aralarında “Tenet (2020)”, “Başlangıç (Inception, 2010)” ve “Matrix (1999)” gibi klasiklerin bulunduğu pek çok film, haftalık takvimlerde düzenli olarak izleyiciyle buluşuyor.

Salonlar için yeni bir umut kapısı

Sinemaların yeniden eski filmlere yönelmesinin bir diğer nedeni ise işletme maliyetleri. Pandemi sonrasında ciddi ekonomik sıkıntılar yaşayan salonlar, promosyon bütçesi gerektirmeyen klasik yapımlar sayesinde salonlarını doldurma imkânı buluyor.

Türkiye’nin yıllara göre sinema karnesi, toplam seyirci sayısı açısından karşılaştırıldığında, her geçen yıl izleyici sayısının düştüğünü gösteriyor. 2018 yılını 70 milyon ve 2019 yılını yaklaşık 60 milyon izleyici ile kapatan sinema salonları, 2024 yılında 33 milyon seyirciye ev sahipliği yaptı. 2025 yılının ilk 5 ayı geride kalırken, toplam seyirci sayısı 11 milyonu geçti. Geçen yıl, aynı tarihlerde bu sayı yaklaşık 17 milyondu.

Türkiye’de seyirci sayısının Pandemi öncesindeki seviyeye ulaşamaması, salonlara hareket kazandıracak filmlerin az olması ve sinemaseverleri çekecek orijinal senaryoların azlığı, bağımsız sinema salonlarının, festivaller ve retro temalı gösterim takvimleriyle uzun süredir benzer bir yol izlemesine yol açtı.

Sosyal medya ve özellikle de “Letterboxd” gibi platformlar, genç izleyicilerin sinema tarihine olan ilgisini artırdı. Bu durum, gençlerin Pandemi sonrası vizyona girmeyi başaran “blockbuster” filmlerin dışında ülke sinemalarını, bir köşede kalmış “auteur” yönetmenlerin filmografilerini keşfetmelerini sağlarken, sinemaların klasik filmleri yeniden gösterime sokarak genç ve nostaljiden keyif alan izleyicileri hedeflemesine de yol açtı.

Dağıtımcılar için bu gösterimler, salonların doluluk oranını yükseltirken, izleyiciler için bir “kültürel deneyim” anlamına geliyor. Özellikle genç kuşak, sinemada “ilk kez” izleme fırsatı bulduğu bu yapımlara büyük ilgi gösteriyor. Örneğin, Jonathan Demme’in yönetmen koltuğunda oturduğu ABD’li rock grubu Talking Heads’in 1984 yılında vizyona giren konser filmi “Stop Making Sense”, 2023 yılında yeniden vizyona girdi ve neredeyse 7 milyon dolara ulaşan hasılat elde ederken, filmin ilk gösteriminde elde ettiği gişe kazancının da üstüne çıkmış oldu. Dağıtımcı şirket A24’e göre, sinemada izleyen kitlenin % 60’ı film ilk kez gösterime girdiğinde doğmamıştı.

Studio Ghibli filmleri, Stanley Kubrick, Park Chan-wook ve Wim Wenders gibi yönetmenlerin filmlerinin gösterildiği etkinliklere sinemaseverlerin yoğun ilgi gösterdiği ifade edildi.

Yapılan araştırmalar, Birleşik Krallık ve İrlanda’da klasik filmlerin ekonomik getirisinin 2022 ve 2023’te, 2019’a göre %139 arttığını gösterdi. Dağıtımcı bir şirket olan Park Circus, 2023 yılında “Evde Tek Başına (Home Alone, 1990)” filminin yeniden gösteriminden 875 bin sterlin, “Jurassic Park (1993)” ve “Hokus Pokus (Hocus Pocus, 1993)” filmlerinin 30. yıl özel yeniden gösterimlerinden 542 bin ve 509 bin sterlin kazandı.

Türkiye’deki yeniden gösterim trendi de hem nostaljiye hem de sinema kültürünü yaşatma amacına dayanıyor. İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük şehirlerde “Film Ekimi” ve “Başka Çarşamba” gibi etkinliklerle bu trend kurumsallaştırılırken, Ankara’da hizmet gösteren “Kült Kavaklıdere” gibi sinema salonları, nostalji tutkunları için gösterişli seçkiler sunuyor.

Yalnızca kültürel değil, ekonomik veriler de bu trendin arkasında. Yüksek enflasyon, artan yaşam maliyetleri ve devamlı artış gösteren bilet fiyatları nedeniyle izleyiciler, bilindik ve garantili filmleri tercih edebiliyor.

Christopher Nolan’ın “Yıldızlararası (Interstellar, 2014)” filmi, geçen yıl 10. yıl dönümü dolayısıyla yeniden vizyona girdi. 38 milyon doların üstünde gişe yapan film, bu yıl ise yeniden gösterime girdiği süreçte 15 milyon doların üstünde hasılat yaptı.

Yıldız Savaşları’nın dördüncü filmi Gizli Tehlike, geçen yıl birden fazla ülkede yeniden gösterime girdi ve 19 milyon dolar gişe hasılatı elde etti.

Tüm zamanların en çok gişe yapan filmi unvanına sahip, James Cameron’ın yönetmen koltuğunda oturduğu filmi Avatar (2009), 2022 yılında 21-30 Eylül tarihleri arasında yeniden vizyona girdi. Serinin ikinci filmi Avatar: The Way of Water’ın (Avatar: Suyun Yolu, 2022) izleyicilerle buluşmasından yaklaşık üç ay önce yapılan bu “re-release”, filmin hasılat hanesine 76 milyon dolar ekledi. Film, 2021 yılında da Çin’de yeniden gösterime girmiş ve yaklaşık 58 milyon dolar hasılat elde etmişti.

Cameron’un bir diğer filmi, Avatar vizyona girene dek en çok gişe hasılatı yapan film unvanına sahip olan Titanik (Titanic, 1997), 25. yıl dönümü sebebiyle 2023 yılının 8 Şubat-3 Nisan tarihleri arasında dünya çapında pek çok ülkede vizyona girdi. Film, hanesine 70 milyon dolar daha ekledi.

J.K. Rowling’in dünya çapında ünlü kitap serisi Harry Potter’ın son kitabından uyarlanan Harry Potter ve Ölüm Yadigarları: Bölüm 2 (Harry Potter and The Deathly Hallows: Part 2, 2011), geçen yıl Birleşik Krallık’ta yeniden vizyona girdi ve 97 milyon doların üstünde hasılat elde etti.

Aynı film serisinin ilk filmi olan “Harry Potter ve Felsefe Taşı (Harry Potter and the Philosopher's Stone, 2001)”, 2020 yılında 31 milyon dolar, 2021 yılında ise yaklaşık 16 milyon dolar kazanç sağladı.

Türkiye’de gişe verileri incelendiğinde ise bu filmlerin benzer bir başarıyı burada da gösterdiği ortaya çıkıyor. 25 Nisan - 1 Mayıs tarihleri arasında gösterime giren Sith’in İntikamı, 25 bin 167 seyirciye ulaştı ve 6 milyon 666 bin 30 lira hasılat elde etti.

Nolan’ın 2010 yapımı filmi Başlangıç da bu yıl yeniden gösterime girenler arasındaydı. Film, gösterime girdiği 11 Nisan - 8 Mayıs tarihleri arasında, 22 bin 342 seyirciye ulaştı ve 3 milyon 864 bin 161 lira hasılat yaptı.

Ünlü yönetmenin bir diğer filmi Yıldızlararası geçtiğimiz 6 ay boyunca Türkiye gişesine damgasını vurdu. 6 - 12 Aralık 2024 tarihleri arasında yeniden gösterime giren film, 27 bin 195 seyircinin karşısına çıktı ve 8 milyon 620 bin 165 lira hasılat kazandı. Ardından, 3 Ocak - 6 Mart tarihleri arasında düzenli olarak çeşitli salonlarda gösterimde olmaya devam eden film, 55 bin 253 izleyiciyle daha buluştu ve 14 milyon 778 bin 214 lira hasılatı da hanesine ekledi.

25 Nisan - 8 Mayıs tarihleri arasında yeniden vizyona giren film, seyirci sayısına 20 bin 976 daha ekleme yaparak 4 milyon 660 bin 674 lira hasılat elde etmeyi başardı.

Yeni Zelandalı yönetmen Peter Jackson’ın yönetmen koltuğunda oturduğu ünlü Yüzüklerin Efendisi üçlemesi de bu yıl yeniden vizyona girenler arasında. 14-20 Mart tarihleri arasında izleyicilerle buluşan serinin ilk filmi Yüzük Kardeşliği (Fellowship of The Ring) toplamda 17 bin 545 kişiye ulaştı ve 2 milyon 801 bin 695 lira hasılat elde etti.

Titanik, 2023 yılında 25. yıl dönümü nedeniyle yeniden vizyona girdi ve Türkiye’de 8 milyon liranın üstünde kazanç sağlarken dünyada ise toplamda 70 milyon doların üstünde kazancı daha toplam hanesine ekledi.

Konuya dijital platformlar açısından bakıldığında ise durum daha sınırlı. Netflix, Disney+ ve Amazon Prime gibi platformlar orijinal içerik üretiminde agresif bir politika izlese de klasik yapımlara ayrılan yer oldukça kısıtlı.

Bu boşluğu Criterion Channel ve MUBI gibi niş platformlar doldurmaya çalışıyor. Ancak bu hizmetler, genel izleyici kitlesine ulaşmada sınırlı kalıyor. Buna karşın sinema salonunda yeniden gösterime giren klasik yapımlar hem yeni nesil izleyiciyi cezbediyor hem de eski kuşaklara nostalji yaşatıyor.

Bunun yanı sıra, dijital platformların sunduğu yeni içerikler, nicelik açısından çok olsa da nitelik açısından genel beğeniyi karşılamadığı gerekçesiyle eleştirilirken, ekonomik açıdan bu platformların her geçen gün daha da pahalılaşması da izleyicilerin uzaklaşmasının sebepleri arasında.